İnternetin Vazgeçilmez Yapıtaşları; İnternet Değişim Noktaları ve Ülkemizdeki Durum

En son güncellendiği tarih: Haz 16

İnternetin Vazgeçilmez Yapıtaşları; İnternet Değişim Noktaları ve Ülkemizdeki Durum

İnternet Değişim Noktalarının (İDN) tarihi, 1994 yılında internetin ticarileştirilmesi amacıyla oluşturulan ilk erişim noktalarına (NAP) dayandırılsa da günümüzde işlevleri çok farklılaşmıştır. Bugün İDN’lerin yaygınlaşması ve sayılarının giderek artması internetin hiyerarşik bir yapıdan daha yatay ve dağıtık bir yapıya evrilmesinde de büyük rol oynamaktadır. Bu yatay ve dağıtık yapıya doğru geçişin nedenleri şöyle açıklanabilir; internet trafiğinin gittikçe artan bir bölümünü video servisleri ve internet TV uygulamaları oluşturmakta, arama motorları, sosyal ağlar ve eğlence servisleri birkaç büyük içerik sağlayıcısında (CP) yoğunlaşmaktadır. Bu içerik sağlayıcıları dünyanın birçok bölgesinde, çok sayıda internet servis sağlayıcısı (İSS) ile İDN’ler aracılığı ile aynı lokasyonda buluşabilmektedir. Bu olgu İDN’lerin bütün dünyada sayılarının hızla artmasına neden olurken aynı zamanda İSS’lerin aynı İDN’ler yolu ile birbirleri ile ara bağlantılar (peering) oluşturmasına da olanak tanımaktadır.[1]

İnternetin son yirmi yılda bütün öngörüleri aşan gelişimi de İDN’lerin sayılarının hızla yükselmesine neden olmuştur. Bugün küresel olarak 800’e yakın İDN bulunmaktadır. On yıl önce İDN’lerin büyük çoğunluğu Avrupa ve Kuzey Amerika’da iken bugün başta Güney Amerika ve Afrika olmak üzere dünyanın pek çok bölgesinde görülmektedirler. İDN’lerin sayıları artarken bağlı İSS’lerin sayıları da son yıllarda ciddi biçimde artmıştır. 2008 yılında İDN’lerin üye sayıları 3-4 bin civarında iken bugün bu sayı on binin üzerindedir. Bir İDN Avrupa, Kuzey Amerika ve Avustralya’da ortalama 30 civarında üyeye sahipken bu sayı dünyada ortalama 20 civarındadır.[2]

Zaman içinde sayıları artarken İDN’ler sadece İSS’ler arasında ara bağlantı sağlayan veya içerik sağlayıcılarla İSS’leri bir araya getiren oluşumlar olarak kalmamış aynı zamanda, ağ teknolojisinde gelişmelere parallel olarak yönlendirme protokollerinin yenilikçi biçimde kullanılması ve uzak ara bağlantı olanağı gibi hizmetler sunan oluşumlara dönüşmüşlerdir. Bunun sonucunda dünyanın en büyükleri arasında yer alan ve 400’e yakın üyesi bulunan bir İDN’nin üyeleri arasında sağladığı ara bağlantı sayısı internet üzerindeki bütün İSS’ler arasındaki ara bağlantı sayısından daha yüksek hale gelebilmiştir. [3]

Bir İDN, otonom sistemler (AS) olarak İSS’ler, servis bazlı ağ işletmecileri ve içerik sağlayıcıların data alışverişini sağladıkları fiziksel bir lokasyondur. Tipik bir İDN, katılımcılarının bağlandığı bir veya birden fazla ağ anahtarı ya da yönlendiricisi (switch/router) barındırır. Katılımcılar birbirleri ile olan trafiklerini İDN üzerinden ara bağlantılar yolu ile sağlarlar. Bu sayede transit taşıyıcılar tarafından karşılanan trafik gereksinimlerini azaltarak, hizmet maliyetlerini düşürüp, ağ performanslarını artırırlar. İnternet trafiğinin yerel olarak yönlendirilmesi ve içeriğe İDN üzerinde ulaşabilmenin İSS ve kullanıcılara getireceği avantajlar şöyle sıralanabilir;

· İnternete açılan bütün trafiği daha pahalı uzun mesafe bağlantıları üzerinden sağlama zorunluluğunun ortadan kaldırılması ile gelen çok ciddi bir maliyet avantajı,

· Yerel kapasitenin daha düşük maliyeti nedeniyle yerel kullanıcılara daha fazla bant genişliği sağlanabilmesi,

· Yerel hatların daha hızlı olması nedeniyle trafik gecikmesinin düşmesi,

· Yüksek hız ve düşük maliyetler nedeni ile yeni yerel içerik sağlayıcı ve hizmetlerin artması ve yerel bir internet ekosisteminin yaratılması,

· Hizmetlerin, özellikle e-devlet ve finansal hizmetlerinin, daha güvenli ve etkin hale gelmesi.[4]

Son yıllarda bir çok ülkede geniş bant internet erişiminin yaygınlaştırılması amacı ile ulusal fiber optik ağ omurgaları oluşturulmaya çalışılmaktadır. Bu ağlar aynı zamanda transit veri iletiminde rekabeti arttırma aracı olarak da görülmektedir. Fakat bu yeni ağların, var olan ağlarla ara bağlantılar yolu ile veri iletişimi sağlaması ve yerel İSS’ler ile ağ işletmecilerini uygun noktalarda buluşturarak transit trafik gereksinimlerini karşılaması gerekmektedir. Bütün bu koşullar İDN’lerin bir bölge ya da ülkenin iletişim altyapısının gelişmesi açısından temel altyapı elamanlarından birisi olarak görülmesi gerekliliğini ortaya koymaktadır.[5]

Bir İDN’nin oluşturulması ve işletilmesi çoğunluğunun rekabet içerisinde olduğu birçok tarafın ortak çabasını gerektirmektedir. Başlangıçta bazı işletmeciler potansiyel rakipleri ile bir işbirliğine gitmekte isteksiz davranabilirler. Bu engeli aşmak işletmeci dernekleri yolu ile katılımcılar arasında güven oluşturmaktan geçmektedir. Aslında başarılı bir İDN’nin ortaya çıkmasındaki en önemli unsurlar katılımcılar arasında güven, ortak bir anlayış ve anlaşmalar olarak görülmektedir. Bir İDN oluşumunun teknik tarafları genellikle basittir ve paydaşlar arasında bahsedilen ilişkilerin geliştirilmesi işin daha büyük bir kısmını oluşturur. Bu nedenle bu çabaya teknik bir mühendislikten daha ziyade sosyal mühendislik projesi olarak bakmak daha doğru olacaktır.

İDN’lerin oluşturulmasında ve işletilmesinde çeşitli modeller uygulanmaktadır. Bunlar

· Kar amacı gütmeyen sektör birlikleri

· İşletmecilere karşı tarafsız ticari şirketler

· Üniversite ve resmi kurumlar

tarafından kurulan ve yönetilen İDN’ler olarak sıralanabilirler. Bu modellerin en sık rastlanılanı İDN’lerin kar amacı gütmeyen sektör birlikleri tarafından oluşturulup yönetilmesidir. Bugüne kadar dünya çapında edinilen deneyimler de en başarılı örneklerin bu modeli kullandığını göstermektedir. Aynı şekilde en iyi örnekler İDN lokasyon ve yönetiminin katılımcılar tarafından üzerinde anlaşılmış ve olabildiğince tarafsız olduğu uygulamalardır. İdeal bir İDN uygulaması lokasyon ve yönetim olarak ticari ve resmi etkilerden bağımsız olmalıdır. Resmi kurumların (Bakanlıklar ve/veya düzenleyici kurumlar) ya da yerleşik işletmecilerin ve/veya etkin piyasa gücüne (EPG) sahip işletmecilerin İDN yapısını tümüyle kontrol altında tutmaya çalışmaları durumunda güven kaybolmakta ve İDN oluşumu başarısız olmaktadır.[6]

Resmi kurumlar İDN’leri kendi yönetimleri altına almaya çalışmadan, ülkenin veri merkezi üssü haline getirilmesi, internet kullanımın yaygınlaştırılması ve siber güvenlik gibi konular gözetilerek, oluşum ve gelişimlerinde çok önemli roller oynayabilirler. Bunlar:

· Ara bağlantı düzenlemelerini de içeren bilgi teknolojileri politika ve hedefleri belirlemek,

· Olabildiğince şeffaf düzenlemelerle yerel ve bölgesel aktörlerin arabağlantı ekosisteminde yer almasını desteklemek,

· Bağlantı sağlamada rekabetçiliği destekleyerek İDN’ye yapılan bağlantıların maliyetini düşürmek,

· Vergi ve mevzuat düzenlemeleri ile yerel girişimlerin İDN ve ağ kurulumu için gerekli ekipman maliyetlerini azaltmak olarak sıralanabilir.[7]

İDN oluşumlarının en iyi uygulamaları sektör birlikleri tarafından gerçekleştirilmiş olsa da bu birliklerin bulunmadığı veya yeterli uzmanlığa sahip olmadığı ülkelerde üniversitelerin öncülüğü ve işletmesiyle hayata geçirilmiş başarılı İDN örnekleri de bulunmaktadır.[8] Üniversite lokasyonu ve yönetiminde olmasa da İDN oluşumlarında üniversitelerden de katılım sağlanması büyük önem taşımaktadır. Üniversitelerin İDN’lerde ticari kaygı taşımadan yapacakları bilimsel çalışmalar, yerel ve ulusal internet trafiğinin dinamiklerinin belirlenmesinde ve arabağlantı ekosisteminin optimizasyonunda büyük katkı sağlayacaktır.

İDN’ler ulusal internet gelişimindeki bütün sorun ve zorlukları çözecek tek anahtar olmamakla birlikte, internet ekosisteminin diğer parçalarını tamamlaması ve gelişmelerine katkı sunması açısından çok önemlidirler. İDN’ler yerel trafiği sıkışık ve pahalı uluslararası hatlardan alarak daha güvenli ve rekabetçi bir ulusal internet ortamı sağlanmasında önemli rol oynarlar. Rekabetle ilgili sorunları çözmeleri beklenmese de İDN’ler, yerel bağlantı ve uluslararası içeriğe erişimde maliyetleri düşürerek ulusal ve yerel bir internet ekosistemi oluşturulmasının vazgeçilmez unsurları olacaklar; internet kullanımının yaygınlaşmasına ve rekabetin gelişmesine de destek vereceklerdir.

Birçok gelişmekte olan ülkede çok sayıda İDN bulunmaktaysa da ülkemizdeki durum olması gerekenden çok uzaktır. Bugüne kadar hepsi İstanbul’da olmak üzere başlatılan 4 girişimden sadece yabancı kökenli bir İDN faal durumdadır.[9] Bu konuda mesafe kat edilememesi, yerleşik yada belirli piyasa gücüne sahip işletmecilerin İDN oluşumlarına katılmakta ve diğer işletmecilerle arabağlantılar oluşturmakta isteksiz davranmalarına bağlanabilir. Bu durumda, İDN’ler başlangıç olarak görece daha küçük işletmecilere hizmet sunan yapılar olacaktır. Bu ölçekteki işletmecilerin, özellikle büyük metropoller dışındaki trafikleri küresel içerik sağlayıcıların önbelleklerini (cache) çekmek için yetersiz kalmaktadır. Bu nedenle, bu işletmeciler yüksek transit maliyetlerine katlanmak durumundadırlar. Ayrıca bu işletmecilerin aralarında oluşan yerel trafiği de gereksiz bir biçimde transit trafik olarak yönlendirilmektedir.

Küresel içerik sağlayıcılar, eğer belli bir hacimde trafik oluşacaksa, önbelleklerini yerele indirmeyi tercih etmektedirler. Bu da, ancak görece küçük işletmecilerin trafiklerini İDN’ler üzerinde yoğunlaştırmasıyla sağlanabilecektir. Dolayısıyla, ilk olarak büyük Anadolu şehirlerinde kurulacak olan İDN’ler hem yerel İSS’ler, hem de içerik sağlayıcılar bakımından avantajlı olacaktır. Günümüze gelene kadar bu yapıların oluşturulamamış olması diğer ülkelerde görülen örneklere benzer kar amacı gütmeyen işletmeci birliklerinin bu konuda girişimlerde bulunmamasına bağlanabilir.


İDN’lerin Anadolu’daki büyük şehirlerden başlayarak yaygınlaşması, yerel internet bağlantı maliyetlerini düşürecek, bant genişliğinin daha verimli kullanılmasına olanak sağlayacaktır. Bu sayede yerel içerik ve uygulamaların artması internet ekosisteminin gelişmesine yardımcı olacaktır. İDN’ler aynı zamanda yakın coğrafyadaki işletmecileri de kendilerine çekme potansiyeli taşımaları nedeniyle ülkemizin bölgesel bir veri merkezi haline gelmesine katkıda bulunacaktır. Internet ekosisteminin zenginleşmesi ve ülkenin bir veri merkezi haline gelmesi sadece küçük işletmecilerin değil yerleşik ve büyük işletmecilerin de çıkarınadır. Bu nedenle kar amacı gütmeyen ve tarafsız bir biçimde işletilen İDN’ler, ülkede iletişimin gelişmesi ve yaygınlaşmasının araçlarından biri olarak görülmelidirler.

Erhan Ustaoğlu

Dr. Öğr.Üyesi, Marmara Üniversitesi

İşletme Fakültesi, İşletme Enformatiği Bölümü

https://abys.marmara.edu.tr/erhan.ustaoglu/



[1] Dhamdhere, A., Dovrolis, C. (2010), "The Internet is Flat: Modeling the Transition from a Transit Hierarchy to a Peering Mesh", ACM SIGCOMM Conference on emerging Networking EXperiments and Technologies (CoNEXT). [2] https://www.peeringdb.com/accessed [3] Ager, B., Chatzis, N., Feldmann, A., Sarrar, N., Uhlig, S., Willinger, W. (2012). "Anatomy of a large european IXP". ACM SIGCOMM Computer Communication Review. 42. [4] https://www.internetsociety.org/wp-content/uploads/2012/12/promote-ixp-guide.pdf [5] http://www.acorn-redecom.org/papers/acornredecom2010cavalcanti.pdf [6] https://www.internetsociety.org/policybriefs/ixps/ [7] Ibid. [8] http://www.mixp.me/ [9] https://www.pch.net/ixp/dir#!mt-zoom=%5B2.0411818639517545%2C-0.20381137722977302%2C-0.18193129743496309%5D

13 görüntüleme

İletişim

Geriş Mahallesi. Erdemil Caddesi. Gümüşkaya Sitesi 62A No:58

48990 Yalıkavak / Bodrum / Muğla